tDCS u osób z różnymi odmianami demencji

Demencja, definiowana jako subiektywne i obiektywne deficyty poznawcze i behawioralne, które zakłócają funkcjonowanie (np. społeczne, zawodowe) i powodują znaczący spadek w stosunku do poprzedniego poziomu funkcjonowania, stanowi znaczne obciążenie zdrowotne u dorosłych w średnim i starszym wieku. W niedawnej populacji 856 starszych dorosłych Amerykanów, pobranej z badania Health and Retirement Study, 13,9% osób w wieku powyżej 70 lat spełniało kryteria demencji. Globalne szacunki dotyczące demencji wahają się od 5% do 7% w większości regionów, ze znacznie wyższą częstością 8,5% w Ameryce Łacińskiej i niższą, wynoszącą 2–4% w Afryce Subsaharyjskiej. Wskaźniki diagnozy demencji również rosną wykładniczo, a szacuje się, że 115,4 mln osób na całym świecie spełni kryteria do roku 2050. Koszty demencji są znaczące; w porównaniu z osobami z chorobami serca, rakiem lub innymi przyczynami medycznymi, osoby z demencją wydają znacznie więcej na opiekę zdrowotną w ciągu ostatnich 5 lat życia, średnio 287 038 USD. Wśród chorób neurodegeneracyjnych zdecydowaną większość stanowią choroba Alzheimera, otępienie z powodu choroby Parkinsona, otępienie z ciałami Lewy’ego i otępienie czołowo-skroniowe. Chociaż zgrupowane są razem w ramach ogólnej koncepcji demencji, istnieją istotne różnice w etiologii leżącej u ich podstaw, które prowadzą do unikalnych wzorców zaburzeń neuropsychologicznych, behawioralnych / emocjonalnych i funkcjonalnych. Poniżej przedstawiono każdy typ demencji wraz z przeglądem istniejącej literatury naukowej na temat stosowania przezczaszkowej stymulacji prądem stałym (tDCS) jako interwencji pomagającej zredukować objawy chorób otępiennych.

Choroba Alzheimera

Ogólne funkcje poznawcze

W jednym z największych zakończonych badań klinicznych dotyczących skuteczności tDCS w chorobie Alzheimera, Khedr i in. (2014) wykazali wpływ tDCS na ogólne funkcjonowanie poznawcze i intelektualne na próbie 34 pacjentów. W badaniu wykorzystano 10 kolejnych codziennych sesji trwających 25 minut z aktywnym 2 mA (anoda vs. katoda) lub stymulację pozorowaną nad korą przedczołową plus 2 miesiące leczenia podtrzymującego memantyną. Wyniki szeregu zadań poznawczych (MMSE i podtesty Skali Inteligencji Dorosłych Wechslera – wydanie trzecie (WAIS-III), a także zmiany neurofizjologiczne w EEG zostały ocenione bezpośrednio po ostatniej sesji oraz po jednym i dwóch miesiącach obserwacji. Wyniki wskazują, że w porównaniu z pozorowaną, aktywna stymulacja skutkowała wzrostem o około dwa punkty natychmiast i dodatkowo o jeden punkt po jednym i dwóch miesiącach w zadaniach MMSE. W przeciwieństwie do tego, tylko stymulacja katodowa na badanym obszarze zwiększyła wyniki IQ w skali WAIS-III.

Pamięć

Kilka badań wykazało korzystny wpływ tDCS na pamięć przy montażu na płacie czołowym, ciemieniowym i / lub skroniowym. Boggio i in. (2009) zbadali wydajność pamięci 10 pacjentów z chorobą Alzheimera po jednej 30-minutowej sesji, podczas której anoda została umieszczona na lewej korze przedczołowej lub lewym płacie skroniowym. Obie lokalizacje poprawiły pamięć rozpoznawania wizualnego zwierząt, ludzi i obiektów ocenianą podczas stymulacji. I odwrotnie, nie było wpływu na pamięć roboczą (podtest Digit Span z WAIS) lub selektywną uwagę / hamowanie (test słów Stroopa). Ta sama grupa później zgłosiła wzmocnioną pamięć rozpoznawania wzrokowego, która utrzymywała się podczas 1-miesięcznego okresu obserwacji po pięciu kolejnych 30-minutowych sesjach codziennej stymulacji 2 mA. Podobne pozytywne skutki odnotowano w przypadku pamięci werbalnej. W podwójnie ślepej, randomizowanej próbie krzyżowej, Ferrucci i in. (2008) porównali wpływ pojedynczych 15-minutowych sesji tDCS anodowego, katodowego i stymulacji pozorowanej na rozpoznawanie słów i uwagę wzrokową u 10 pacjentów z chorobą Alzheimera. W badaniu tym wykorzystano docelowo dwuskroniową lokalizację elektrod z umieszczeniem pozostałych elektrod na prawym ramieniu, co zostało zrealizowane przy użyciu podwójnej aparatury tDCS, z których każda podawała 1,5 mA. Umieszczenie anod nad docelową lokalizacją znacznie zwiększyło pamięć rozpoznawania słów, podczas gdy wydajność spadła, gdy katody zostały umieszczone nad docelową lokalizacją, i pozostała stabilne po próbie pozorowanej.

Objawy neuropsychiatryczne

Poznawczym następstwom choroby Alzheimera często towarzyszy konstelacja objawów neuropsychiatrycznych, które obejmują zaburzenia nastroju, apatię, izolację społeczną i zmiany „osobowości” związane z impulsywnością lub zmniejszoną kontrolą hamowania. W jednym badaniu oceniano wpływ tDCS na takie objawy. Suemoto i in. (2014) ocenili wpływ sześciu sesji stymulacji pozorowanej lub aktywnej (1,5 mA), w których anoda znajdowała się na lewej korze przedczołowej, na apatię, depresję, obciążenie opiekuna i inne objawy neuropsychiatryczne w próbce 40 pacjentów z umiarkowaną chorobą Alzheimera. Nastąpiła ogólna poprawa nastroju w okresie dwóch tygodni.

Łagodne zaburzenia poznawcze

Do tej pory opublikowano jedno badanie z randomizacją, w którym zastosowano tDCS u pacjentów z łagodnym zaburzeniem poznawczym spowodowanym chorobą Alzheimera. Meinzer i in. (2015) wykorzystali randomizowany, podwójnie ślepy projekt krzyżowy do oceny efektów pojedynczej 20-minutowej sesji stymulacji 1 mA, w której anodę umieszczono na lewej korze przedczołowej (PFC). Podczas każdej sesji uczestnicy wykonywali semantyczne zadanie wyszukiwania słów podczas stymulacji (lub w trakcie s. pozorowanej) podczas funkcjonalnego obrazowania rezonansem magnetycznym (fMRI). Aktywna, ale nie pozorowana stymulacja poprawiła wydajność pacjentów do poziomów porównywalnych z tymi u zdrowych osób starszych, które wzięły udział we wcześniejszym badaniu. Te zmiany behawioralne znalazły odzwierciedlenie w danych z fMRI, w których obustronna hiperaktywacja kory przedczołowej podczas pozorowanej tDCS była znacznie zmniejszona, a po aktywnym tDCS zwiększona do poziomów porównywalnych do występujących u zdrowych osób starszych. Zmiany te były widoczne nie tylko w korze przedczołowej, ale także w lewym obszarze jądra podstawnego i wzgórzu oraz w prawym środkowym zakręcie skroniowym. Autorzy zinterpretowali te wyniki jako dowód zwiększenia sprawności neuronalnej i odgórnej kontroli w wykonywaniu zadań; cecha, która pasuje do „naprawczego” modelu efektów tDCS.

Zespół korowo-podstawny (CBS)

Do tej pory jedno badanie dotyczyło tDCS jako interwencji w zespole korowo-podstawnym. Bianchi i in. (2015) zastosowali podwójnie ślepy, randomizowany, kontrolowany próbą pozorowaną projekt krzyżowy z 14 osobami z obustronną lub asymetryczną apraksją kończyny i możliwym CBS. Siedem minut stymulacji 2,0 mA podawano anodą na prawej lub lewej korze ciemieniowej i katodą na przeciwległym mięśniu naramiennym. Każdy uczestnik zrealizował trzy warunki badania w ciągu 2 dni (tj. próba pozorowana, następnie próba aktywna jednego dnia; próba aktywna innego dnia). Wyniki ujawniły znaczną poprawę w zakresie zdolności wyobrażeniowo-ruchowych po stymulacji na lewej korze ciemieniowej. Nie stwierdzono istotnych zmian po stymulacji pozorowanej lub stymulacji w obrębie prawej kory ciemieniowej. Odkrycia dostarczają interesujących wstępnych dowodów, które opierają się na dziesięcioleciach funkcjonalnych prac neuroanatomicznych łączących lewą korę ciemieniową z apraksją wyobrażeniowo-ruchową; jednakże, aby zweryfikować te wyniki i kliniczne zastosowanie tDCS w tej populacji, potrzebne są większe i bardziej jednorodne próbki badawcze.

Otępienie czołowo-skroniowe

Przeprowadzono jedno studium przypadku z tDCS w wariancie behawioralnym otępienia czołowo-skroniowego (bvFTD). Kobieta w wieku 45 lat, u której zdiagnozowano prawdopodobne bvFTD 4 miesiące wcześniej, ukończyła łącznie dziesięć 20-minutowych sesji, które były podawane dwa razy dziennie (w odstępie 3 godzin) przez pięć kolejnych dni. Stymulację prowadzono przy 2 mA z anodą umieszczoną pomiędzy obszarami F3 i FP1, a katodą na prawym obszarem nadoczodołowym. Pacjentka wykazała znaczną poprawę w Skali Oceny FTD oraz w subiektywnie obserwowanych czynnościach funkcjonalnych (tj. mówienie, gotowanie, pranie). Poprawa utrzymywała się na wizytach kontrolnych przez kolejne 7 miesięcy.

Afazja pierwotna postępująca

Gervits i in. (2016) badali skutki tDCS z anodą umieszczoną na lewym obszarze skroniowym w serii przypadków sześciu uczestników z afazją pierwotną postępującą (PPA) (dwóch z wariantem niepłynnym (nfvPPA), czterech z wariantem logopenicznym (lvPPA)). Uczestnicy otrzymali dziesięć 20-minutowych sesji stymulacji przy 1,5 mA i zostali poproszeni o narrację bezsłownych książek obrazkowych podczas stymulacji. Uczestnicy przechodzili trwającą od jednej do dwóch godzin ocenę językową, która mierzyła szeroki zakres umiejętności językowych, i która dała cztery złożone pomiary (tworzenie mowy, rozumienie gramatyczne, powtarzanie i przetwarzanie semantyczne) oraz jeden ogólny wynik złożony. Stwierdzono poprawę w tworzeniu mowy i złożonej ocenie rozumienia gramatycznego, a efekty utrzymywały się po 3 miesiącach.

Wnioski

Podsumowując, wczesne badania tDCS (zarówno kontrolowane, jak i niekontrolowane) jako interwencji w przypadku demencji neurodegeneracyjnych wykazują obiecujące wyniki bez szkodliwych skutków ubocznych typowych dla niektórych interwencji farmakologicznych.

To może Ciebie zainteresować

Aby umówić się na wizytę diagnostyczną i wstępną sesję terapeutyczną, prosimy o kontakt telefoniczny lub mailowy.

+48 503 526 907

centrumneuroterapii@gmail.com

Zachodniopomorskie Centrum Neuroterapii

ul. 3 Maja 25-27, piętro II, gabinet 311.
70-215 Szczecin
NIP: 8522666280